—ತುಳಸಿತನಯ ಚಿದು..✍️
ಅವು ಕೇವಲ ಗೊಂಬೆಗಳಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ನಾಡಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಜೀವನ ಪದ್ಧತಿ ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತು ನಿಂತಿರುವ ಮೌನ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು. ಆಧುನಿಕತೆಯ ಭರಾಟೆಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ಜೀವನ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುವಂತೆ ಬಿಂಬಿಸುವ ಈ ಗೊಂಬೆಗಳು, ದಸರಾ ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮದ ಜೊತೆಗೆ ಮರೆತುಹೋದ ನೆನಪುಗಳನ್ನೂ ಮತ್ತೆ ಜೀವಂತಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.
ಕೊರಟಗೆರೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ತುಂಬಾಡಿ ಗ್ರಾಮದ ಶಾಂತಕುಮಾರಿ ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನವರಾತ್ರಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ದಸರಾ ಗೊಂಬೆಗಳ ಲೋಕ ಇಂತಹ ಅಪರೂಪದ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ನಡೆದುಬಂದ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸಿರುವ ಅವರು, ಗೊಂಬೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕೊಂಡಿಯನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ತಲುಪಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಅಜ್ಜಿ ಸುಂದರಮ್ಮ ಅವರು ಆರಂಭಿಸಿ, ತಾಯಿ ವೆಂಕಟಲಕ್ಷ್ಮಮ್ಮ ಅವರು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ದಸರಾ ಗೊಂಬೆ ಕೂರಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಶಾಂತಕುಮಾರಿ ಅವರು ಮೂರನೇ ತಲೆಮಾರಿನಲ್ಲಿಯೂ ಜೀವಂತವಾಗಿರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ನವರಾತ್ರಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿ ಕೂರಿಸಿ, ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪೂಜೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮುತ್ತೈದೆಯರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ಆತಿಥ್ಯ ನೀಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನೂ ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಲಲಿತಾಸಹಸ್ರನಾಮ ಪಠಣ, ಭಜನೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಹಬ್ಬದ ದಿನಗಳ ವಿಶೇಷವಾಗಿವೆ.
ಮರೆತ ಬದುಕಿನ ನೆನಪುಗಳ ಅನಾವರಣ:
ಇಲ್ಲಿನ ಗೊಂಬೆಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ದಸರಾ ದರ್ಬಾರ್, ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಒಕ್ಕಣೆ, ನಗರ ಜೀವನವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ದೃಶ್ಯಗಳು ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಹಿಂದಿನ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಹಿತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಕಂಚಿನ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಪರಿಕರಗಳು, ತೊಟ್ಟಿಲು, ಮದುವೆಯ ದಿಬ್ಬಣ, ಅಲಂಕೃತ ವಧು-ವರರು, ಹಸಿರು ಚಪ್ಪರ ಹೀಗೆ ಬದುಕಿನ ವಿವಿಧ ಮಜಲುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಅಂದವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ತಾಯಿಯ ಮಮತೆ, ತಂದೆಯ ಆಸರೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಕುಟುಂಬದ ಆತ್ಮೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ದೃಶ್ಯಗಳೂ ಇವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗೊಂಬೆಯೂ ಒಂದೊಂದು ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಗೊಂಬೆಗಳು ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿದರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಅಂದಿನ ಜನರ ಉಡುಗೆ-ತೊಡುಗೆ, ಕೌಟುಂಬಿಕ ಜೀವನ, ಆಚರಣೆ ಹಾಗೂ ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಸುತ್ತವೆ.
ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನೊಂದಿಗೆ ಒಡನಾಟ ಹೊಂದಿದ್ದವರಿಗೆ ಈ ಗೊಂಬೆಗಳು ಬಾಲ್ಯದ ದಿನಗಳು, ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮ, ಹಳೆಯ ಮನೆಗಳ ವಾತಾವರಣ ಹಾಗೂ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸದೆ ಇರಲಾರವು. ಇಂದಿನ ಬದಲಾದ ಜೀವನ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಹಲವು ಸಂಗತಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಪುಟ್ಟ ಪುಟ್ಟ ದೃಶ್ಯಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಕಣ್ಣೆದುರು ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ.
ಸಂಪ್ರದಾಯದೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದ ಆತ್ಮೀಯತೆ:
ದಸರಾ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಕೂರಿಸುವುದು ಕೇವಲ ಅಲಂಕಾರ ಅಥವಾ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಅದರ ಹಿಂದೆ ಪೂಜೆ, ಭಕ್ತಿ, ಕುಟುಂಬದ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬೆರೆಯುವಿಕೆಯ ಸೊಗಸಿದೆ. ಶಾಂತಕುಮಾರಿ ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಈ ಆಚರಣೆ, ನೆರೆಹೊರೆಯವರು ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ.
ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಗೊಂಬೆಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಹಾಗೂ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗ್ರಾಮಗಳ ಜನರು ಭೇಟಿ ನೀಡುವುದು ವಾಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಹಳೆಯ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಮೆಲುಕು ಹಾಕುವ ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕರೆ, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಬದುಕು, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಪರಿಚಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಒಂದು ಮನೆಯ ಆಚರಣೆ, ಹಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳ ಬದುಕನ್ನು ಬೆಸೆಯುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ.
ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ಸಂಭ್ರಮ; ಮತ್ತೆ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯೊಳಗೆ ನೆನಪುಗಳು:
ನವರಾತ್ರಿಯ ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಮನೆಗೆ ಹಬ್ಬದ ಕಳೆ ತುಂಬುವ ಈ ಗೊಂಬೆಗಳು, ವಿಜಯದಶಮಿಯ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಜೋಪಾನವಾಗಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ. ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದ ನವರಾತ್ರಿ ಬರುವವರೆಗೆ ಅವು ಮೌನವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅವು ಸಾರುವ ಕಥೆಗಳು, ನೆನಪುಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಂದೇಶಗಳು ನೋಡುಗರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ.
ಬದಲಾದ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಆಚರಣೆಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಮೂರು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಬಂದ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಶಾಂತಕುಮಾರಿ ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ದಸರಾ ಗೊಂಬೆಗಳ ಈ ಲೋಕವು ಕೇವಲ ಹಬ್ಬದ ಅಲಂಕಾರವಲ್ಲ; ನಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ಬದುಕಿನ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯೂ ಹೌದು.
